N E A · S K I N
PRAKTIJKVOORBEELD
Een eenvoudige natuurvideo werd onverwacht een spiegel voor conditionering, gewenning, perceptie en projectie.
Niet als theorie.
Maar als ervaring.
De video
Soms leer je iets niet uit een boek.
Niet uit een cursus.
Niet uit een theorie.
Niet uit een filosofisch gesprek.
Soms leer je het uit een paar seconden natuur.
Deze video werd meer dan twee jaar geleden opgenomen in Het Vinne.
Een oudermeerkoet zwemt met twee jonge kuikens over het water.
Plots grijpt de ouder een van de kuikens vast.
Hard.
Het kuiken wordt door elkaar geschud.E
n dan gebeurt iets onverwachts.
Het andere kuiken kijkt niet toe.
Het valt de ouder aan.
Klein.
Kwetsbaar.
Kansloos.
Maar vastberaden.
Het probeert zijn broer of zus te verdedigen.
Enkele seconden later is alles voorbij.
De ouder zwemt verder.
De kuikens volgen.
Alsof er niets gebeurd is.
Neem even de tijd om de video te bekijken.
Wat zie je gebeuren?
Het kuiken verdedigt zijn broer of zus.
Dit is gewoon natuurlijk meerkoet gedrag.
Wat een wrede ouder.
Mensen zouden hier iets van kunnen leren.
De mens is afvallig, kijk naar de loyaliteit van dit kuiken.
...
Welke reactie voelt voor jou het meest logisch?
Meer dan 1 miljoen mensen zagen dezelfde video.
Niemand zag exact hetzelfde.
EERSTE REACTIE
Toen ik dit voor het eerst zag, maakte het indruk.
Het voelde vreemd.
Hard.
Bijna onrechtvaardig.
Je weet dat je naar natuur kijkt.
En toch voel je iets.
Dat moment bleef hangen.
Niet omdat het spectaculair was.
Maar omdat het iets raakte.
Er zat verwondering in.
Ongeloof.
Een soort innerlijke vraag.
Wat zie ik hier eigenlijk?
TWEE JAAR LATER
Twee jaar later kwam ik die video opnieuw tegen.
Ondertussen had ik dit gedrag vaker gezien.
Niet één keer.
Niet twee keer.
Vaker.
Het had een plaats gekregen.
Het was meerkoetgedrag geworden.
Normaal.
Vertrouwd.
Bekend.
En precies daarom dacht ik dat de video weinig zou doen.
De compositie was niet bijzonder.
De beeldkwaliteit was niet uitzonderlijk.
De soort was niet zeldzaam.
Het was geen spectaculaire natuurwaarneming.
Gewoon een oude video uit het archief.
Ik plaatste hem online zonder verwachtingen.
Eigenlijk verwachtte ik bijna niets.
Dat bleek een vergissing.
SPIEGELS
De video begon reacties te krijgen.
Veel reacties.
Steeds meer reacties.
Mensen uit verschillende landen.
Verschillende talen.
Verschillende achtergronden.
Uiteindelijk bekeken meer dan een miljoen mensen dezelfde paar seconden.
Maar wat mij het meest verbaasde waren niet de cijfers.
Het waren de reacties.
Sommigen zagen dierenleed.
Sommigen zagen een les over opvoeding.
Sommigen zagen broederliefde.
Sommigen zagen onrecht.
Sommigen zagen humor.
Sommigen zagen familie.
Sommigen zagen zichzelf.
Iedereen keek naar dezelfde video.
Niemand zag dezelfde werkelijkheid.
En plots begon er iets te dagen.
CONDITIONERING
Ik dacht dat de video niets bijzonders meer opriep.
Niet omdat de video veranderd was.
Maar omdat ik veranderd was.
Wat ooit verwondering opriep, was vertrouwd geworden.
Wat ooit vragen opriep, was normaal geworden.
Wat ooit emotie opriep, was achtergrond geworden.
De reacties maakten iets zichtbaar dat ik zelf niet meer zag.
De verwondering was niet verdwenen.
Ze was vergeten.
Dat was de eerste spiegel.
De video was niet veranderd.
De waarnemer wel.
GEWENNING
Dat is precies wat conditionering doet.
Ze verandert niet alleen hoe je reageert.
Ze verandert ook wat je nog ziet.
Wat je nog voelt.
Wat je nog bijzonder vindt.
Wat je nog normaal noemt.
De meeste mensen denken bij conditionering aan grote dingen.
Oorlog.
Trauma.
Verslaving.
Stress.
Maar hetzelfde mechanisme werkt ook in het kleine.
In dagelijkse ervaringen.
In landschappen.
In relaties.
In werk.
In natuur.
In alles wat vaak genoeg terugkomt.
Wat eerst opvalt, wordt achtergrond.
Wat eerst bijzonder is, wordt gewoon.
Niet omdat het veranderd is.
Maar omdat jij eraan gewend geraakt bent.
HAGELAND
Lang voordat deze meerkoet bestond, kreeg ik dezelfde les al eens.
Ik groeide op in het Hageland.
Voor het huis lag een open landschap.
Achter het huis lag een open landschap.
Voor ons was dat gewoon.
Tot fietsers tijdens een regenbui kwamen schuilen.
Ze vertelden hoe mooi het daar was.
Mijn moeder keek hen verbaasd aan.
En zei:"
Wij zien dat niet meer."
Ik herinner mij dat moment nog altijd.
Niet omdat het over het landschap ging.
Maar omdat ze gelijk had.
Wij waren eraan gewend geraakt.
De schoonheid was niet verdwenen.
Onze verwondering was verdwenen.
Of beter gezegd:ze was verborgen geraakt onder vertrouwdheid.
De meerkoet gaf exact dezelfde les opnieuw.Veertig jaar later.
PERCEPTIE
Toen kwam een tweede inzicht.
De reacties gingen niet alleen over de video.
Ze gingen over de mensen die reageerden.
Iedereen zag iets anders.
Niet omdat de video veranderde.
Maar omdat iedereen vanuit een andere binnenwereld keek.
Een dierenrechtenactivist zag iets anders dan een vogelaar.
Een ouder zag iets anders dan een bioloog.
Een gelovige zag iets anders dan een fotograaf.
De gebeurtenis bleef dezelfde.
De betekenis veranderde.
Dat is perceptie.
PROJECTIE
Nog een stap verder.
Veel reacties gingen uiteindelijk niet meer over de meerkoet.
Ze gingen over de mens.
Over familie.
Over loyaliteit.
Over opvoeding.
Over samenleving.
Over goed en kwaad.
Over de wereld.
Mensen zagen in de meerkoet vaak hun eigen verhaal terug.
En dat is niet verkeerd.
Dat is menselijk.
We kijken niet alleen naar wat er gebeurt.
We kijken ook vanuit wat we zelf hebben meegemaakt.
Onze ervaringen kleuren wat zichtbaar wordt.
Dat is projectie.
Niet als fout.
Maar als onderdeel van mens zijn.
ZIEN
Het grootste inzicht kwam uiteindelijk niet uit de video.
Niet uit de reacties.
Niet uit de cijfers.
Het kwam uit een vraag.
Waarom dacht ik eigenlijk dat niemand dit nog bijzonder zou vinden?
Dat was de echte ontdekking.
Niet:
Waarom reageren mensen zo?
Maar:
Waarom verwachtte ik dat ze niet zouden reageren?
Plots werd zichtbaar dat ook ik door een filter keek.
Dat ook ik conditionering had.
Dat ook ik gewend was geraakt.
Dat ook ik projecteerde.
De observator werd zelf geobserveerd.
Daar begint Zien.
NEASKIN
Uiteindelijk gaat dit verhaal niet over vogels.
Niet over sociale media.
Niet over een video.
Het gaat over menselijke waarneming.
Over hoe we wennen.
Over hoe we vergeten.
Over hoe we betekenis geven.
Over hoe we projecteren.
Over hoe we soms een spiegel nodig hebben om opnieuw te zien wat er altijd al was.
Dat is waarom deze meerkoet voor mij veel meer werd dan een natuurmoment.
Ze werd een praktijkvoorbeeld van Neaskin.
Niet als theorie.
Maar als ervaring.
KERN
Misschien is de belangrijkste les uiteindelijk heel eenvoudig.
Wat voor mij normaal was geworden,
bleek voor anderen nog steeds bijzonder.
Die ene zin bevat bijna alles.
Conditionering.
Gewenning.
Perceptie.
Projectie.
Spiegeling.
Verwondering.
En misschien ook een uitnodiging.
Om af en toe opnieuw te kijken naar wat vanzelfsprekend is geworden.
Want de werkelijkheid verandert vaak minder dan we denken.
Het is onze manier van kijken die voortdurend verandert.
VERDER
Als dit voorbeeld iets duidelijk maakt, dan is het dat Zien niet begint met grote antwoorden.
Het begint met merken dat jouw waarneming niet neutraal is.
Dat je went.
Dat je invult.
Dat je vergeet.
Dat je projecteert.
En dat je opnieuw kan leren kijken.